Wakker worden naast je echtgenoot en vaststellen dat die is overleden. Wat doe je dan – achtereenvolgens? De nagedachte van Frank Norbert Rieter, een verhaal uit 2015, doet er verslag van. Het verhaal is hier te lezen.
Wat valt me op bij de eerste lezing?
Het verhaal komt mij allereerst hilarisch en absurd over. Het heeft iets weg van zo’n droom waarin je na een schokkende gebeurtenis geen betekenisvolle dingen gaat doen maar je in plaats daarvan drukmaakt over pietluttige dingetjes. Sterker nog: de handelingen van verteller – een geslachtsverwijzing wordt nadrukkelijk vermeden maar voor mij voelt het aan als een man – worden allengs extremer.
Verwachting
Ik herken literaire technieken (vooral de ‘open plek’ daar waar het gaat om beide personages en hun relatie) maar vraag me af of er ook sprake is van een uitgewerkte metafoor en of het verhaal ergens een parallel mee wil leggen.
Wat valt me op bij het (her)herlezen?
- De echtgenoot (‘mijn beertje’) is een gepassioneerd lezer. Hij is de regelaar en vooruitkijkende van de twee, tien jaar ouder. Verteller merkt zichzelf eenmaal aan als ‘labiele wederhelft’; hij is een consumptief ingesteld type dat veel tv kijkt en blind vertrouwt op wat hij via de zoekmachine van zijn telefoon (‘het orakel’) vindt. De relatie is niet bijster sprankelend. Het voelt aan als een veroordeeld zijn tot elkaar, het maar uitzitten.
- Tussen de regels door (‘open plekken’) wordt verder stof tot nadenken gegeven. Waarom zet de religieus opgevoede Beertje de wekker op zondagochtend? Hebben ze, ondanks het ‘intieme kwartiertje’, eigenlijk nog wel seks of romantiek? Dat Beertje tot leven komt op het moment in de slaapkamer de suggestie is gewekt dat verteller vreemd gaat met de buurman, is veelzeggend, zeker omdat hij verteller altijd heeft gerustgesteld over de duurzaamheid van hun samenzijn.
- In de pogingen die verteller onderneemt om Beertje weer levend te maken zit een opbouw: wakker maken, woedend worden, reanimeren, ritueel tot leven wekken en mummificeren. Als Beertje spontaan tot leven komt, steekt verteller hem dood. Hij wil zijn partner dus enkel in geconserveerde, geïdealiseerde vorm bewaren.
- Beertje wordt neergezet als iemand met een traditionele smaak. Hij leest poëzie en koopt antiquarische boeken. Verteller daarentegen is een fanatiek TLC- en Discovery-kijker, die vooral eboeken leest, boeken graag geordend ziet op kleur en grootte en voor kennis vertrouwt op zijn mobieltje, ongeacht de kwaliteit van de informatie.
Conclusie
Al met al denk ik dat dit verhaal iets zegt over een relatie tussen twee mensen van wie je je afvraagt wat ze in vredesnaam (nog) in elkaars leven doen. Tegelijkertijd zie ik Beertje ook als een belichaming van tradities, van het verleden en een manier van denken en leven die steeds minder in zwang is. De moderne tijd is er kritisch over maar klampt zich er tegelijkertijd ook aan vast. Op het moment dat dat oude dreigt weg te vallen, levert dat een serie reacties op, van ontkenning tot het in uitgedroogde vorm willen bewaren van de ‘goeie ouwe tijd’ als een soort decorstuk. Blijkt het oude er onvoorzien gewoon nog te zijn dan wordt het plompverloren uit de weg geruimd.