May, hoogbejaard, is geboren in Nederlands-Indië. Als ze haar achterkleinzoon te hulp schiet, blijken de geestverschijnselen die zij al sinds haar kindertijd kan zien, niet per definitie goedwillend. Varaan van Petra Coret verscheen op 27 juni 2026 op Out of this world en kan hier online worden gelezen.
Wat valt me op bij de eerste lezing?
In dit warme verhaal vallen me metaforische tegenstellingen op, maar bovenal het einde: de ineens vrij onverwachte ontwikkelingen op zolder en vooral de abrupte, ronduit lelijke afsluitende zin. De gedachtelijn kan ik intuïtief al wel volgen, maar waarom zo’n plompverloren einde?
Verwachting
Ik verwacht dat de metaforen en andere terloopse details in het verhaal me meer zullen vertellen over het hoe en waarom van dat abrupte einde.
Wat valt me op bij het (her)herlezen?
- De tegenstellingen. Grijze mist buiten wordt afgezet tegen Mays kleurige herinneringen aan Nederlands- Indië. Kleindochter Lucinda’s goedbedoelde maar tegelijkertijd betuttelende houding staat tegenover Mays rustige acceptatie van haar beperkingen. Er is de waterkoker versus de oude ketel, en de spraakzaamheid van Lucinda versus de stilte van May, Joost en taxichauffeur Achmed.
- Vooral de tegenstelling groen-grijs springt eruit. Groen is er in het spekstenen beeldje van de varaan en in de ogen van May, Joost en het broertje dat in het jappenkamp is gestorven. Grijs is er in de hunebedkei die Joost voor zijn grootoma heeft meegenomen. Ik lees deze kleuren als metaforen voor het jonge versus het oude, het heden versus het verleden. Ze zijn steeds met elkaar vervlochten, er is geen voorspelbare indeling in hokjes. Groen hoort bij May, maar ze is tegelijkertijd verbleekt, haar ‘haren wit, huid bleker dan ooit’. Joost is jong en heeft een spontaniteit die zijn moeder mist, maar de grijze kei is van hem.
- Freek komt alleen van-horen-zeggen voorbij in het verhaal, maar het is duidelijk een aardige man. Als stiefvader heeft hij de autistische Joost kennelijk omarmd. Hij gaat hulp bieden als een automobilist in het water is beland, waarbij hij zelf ernstig gewond raakt.
- De kei komt van de hunebedden, de varaan hoort thuis in Mays geboorteland. In de strijd tussen de geesten verzetten die van oude volkeren, levend tussen stenen met inscripties en kokend op vuurtjes, zich tegen de geest van de NSB’er in zijn uniform. In haar transformatie wordt May geen varaan maar een draak: een wezen dat (mede) thuishoort in de Noordwest-Europese mythologie. Het oeroude verleden van verschillende culturen komt hier dus samen om het recentere kwaad te verdrijven. Bij dit alles doet de kalme, verantwoordelijke Achmed, wellicht afkomstig uit een ander land, ook een duit in het zakje.
Conclusie
Dit verhaal lijkt me te zeggen dat er geen kloven bestaan tussen heden en verleden of tussen jong en oud, en ook niet tussen culturen onderling. Er bestaat enkel de kloof tussen het goedwillende en het kwaadaardige. Ik proef verder een aansporing om te zoeken naar het goede in mensen, vooral als zij net een beetje anders dan anders zijn. En die eindzin? Ik vroeg me eerst af of hij niet beter weggelaten had kunnen worden. Als Freeks achternaam ergens genoemd zou worden dan was de naam op het identiteitsbewijs veelzeggend genoeg geweest. Of gaat het erom dat de sympathieke Freek in onwetendheid blijft en die ‘schuld’ niet met zich mee hoeft te torsen? Dan wordt de boodschap explicieter: laten we ons concentreren op het verleden als een rijke bron van inspiratie en (al dan niet soms pijnlijke) herinneringen in plaats van dat we onszelf met allerlei onbehaaglijkheden opzadelen over zaken waarvoor we uiteindelijk geen persoonlijke verantwoordelijkheid dragen. Ik moest hierbij denken aan het CABR-archief waarin je kunt zien of voorzaten na de oorlog onderzocht zijn op collaboratie. Historisch relevant, natuurlijk, maar zoiets levert ook inzichten op die je niet meer kunt vergeten als je ze eenmaal hebt gekregen. Wellicht onderstreept die botte eindzin niet alleen inhoudelijk maar ook via een tekstuele route (woordkeuze) het verschil tussen twee manieren van naar het verleden kijken.