De publieksstemming van de jaarlijkse EdgeZero-award is achter de rug. Voor wie dit niets zegt: elk jaar brengt uitgeverij EdgeZero een anthologie uit van ‘de beste’ Nederlandstalige genreverhalen uit het vorige kalenderjaar, waarna je je top 3 kunt insturen. Gisteren bleek dat Rob Geukens zich de winnaar van de editie 2024 mag noemen. Zijn Babbelaar kun je, evenals als alle andere verhalen, online lezen op de website van EdgeZero.
Stemmen doe ik nooit, maar de anthologie laat ik zelden aan me voorbij gaan. Omdat ik vind dat er bij zowel liefhebbers als in de officiële letterkundige wereld veel te weinig oog is voor actuele thematiek in speculatieve verhalen, lees ik de verhalen vooral door die bril. Twee thema’s komen vrij sterk terug in de bundel.
Geopolitiek en machtsmisbruik
De verhalen laten hier verschillende invalshoeken zien. Eindstrijd van Maarten Luikhoven en Paula Sheperd (29e) is expliciet in de beschrijving van en sarcasme over oorlog en ‘onderhandelingen’ en presenteert aan het einde een eenvoudige oplossing: doe die bunker achter ze op slot en druk op de knop. Nix van Guido Eekhaut (24e) veegt met een grotere, kosmische hand over oorlog en manipulatie heen en constateert dat individuele bijdragen geen enkele invloed hebben. Alice in Tais Tengs Vorpalzwaarden en de Zee der Tranen (14e) is een gedesillusioneerde observator van het machtsspel, in rouw over het verlies van magie en onschuld. De hoofdpersoon in Mike Jansens De Rak’Shin van Carina (4e) is ook observator maar kiest dan maar voor ironie en profijt. Een wat ambigue observator is de kat Lotus in De Gourmand van Pan Robinson (12e), die de lezer laat kijken naar zowel een machtswellusteling als een medeplichtige aan kolonisatie en slavenhandel, maar zelf toch ook wel profiteert van de situatie. Kortom: uit deze verhalen ontstaat vooral de indruk dat we niet veel meer kunnen doen dan ermee te leven. Of is er toch een alternatief? Ja, verzet door het individu staat centraal in een aantal verhalen: Hongerig vuur van Kelly van der Laan (22e), Zoutwaterleidingen van Peter Kaptein (15e), De vuurdichteres van Mike Jansen en Paula Sheperd (23e) en misschien Sahers dans van Sophia Drenth (4e). Hoewel dat verzet soms niet veel meer is dan je terugtrekken en in de beschutting van het privéleven je geluk zoeken.
Kunstmatige intelligentie (AI)
In Ondergronds van Johan Klein Haneveld (9e) is AI een bron van voorspelbaarheid en herhaling, in Rob Geukens Babbelaar (1e) is het een bron van polarisatie die het menselijk contact verdringt. De strijd om Alecs rechten van Eowen Valk (2e) gaat over ‘werkdroids’ maar de strekking van dit verhaal heb ik ondanks meermalen herlezen niet kunnen vatten. Het meisje dat een mens wou zijn van Ruben De Baerdemaker (21e) vond ik verfrissend, omdat dat niet zoekt naar verschillen tussen mens en AI maar juist naar overeenkomsten. Daarmee werpt het een interessante blik op wat mens-zijn is. Zorgen over een te grote nadruk op vernieuwing tref ik dan weer aan in Het reservaat van Karel Smolders (24e), hoewel die niet over AI gaat.
Co-producties
Met deze opmerkingen lijk ik voorbij te gaan aan verhalen die door twee auteurs zijn geschreven. Het lastige met co-producties is dat ze thematisch meestal hopeloos zwalken. Signalen aan het begin wekken verwachtingen bij je op maar krijgen geen vervolg omdat de co-auteur inmiddels het stokje heeft overgenomen en vrolijk een eigen weg inslaat. Ook bij de verhalen in deze anthologie moet ik constateren dat co-producties niet aan me besteed zijn. De dag voor de Vergroening van Tais Teng en Roelof Goudriaan (15e) lijkt te hinken op waarheid versus nepnieuws maar net zo goed op klimaatthematiek. De Venus van je dromen van Tais Teng en Roderick Leeuwenhart (19e) lijkt te gaan over conservatisme, misschien in de context van religie, maar als je me zegt dat het iets wil zeggen over de achtergestelde positie van mensen met een praktische opleiding, of over manipulatie door machthebbers, dan geloof ik je ook. Hoe de Laaglandse Moerasdraak van de ondergang werd gered van Laura Scheepers en Edward van Egmond (24e) – geen idee. Wapenhandel? Conservatisme? De bio-industrie? De vrouw als een manipuleerbare sukkel? Ik kwam er niet uit. Helwereld van Eowen Valk en Mike Jansen (7e) begint met militaire geheimen en corruptie maar mondt uit in een avontuur waarin dat nauwelijks nog een rol speelt. Tsja, dit soort dingen krijg je met twee kapiteins aan het roer.
Niet laaiend enthousiast
Netto was ik eerlijk gezegd niet laaiend enthousiast over deze editie. Vorig jaar zaten er een paar heel sterke verhalen in, dat miste ik nu een beetje. Dit gezegd hebbend vond ik Loreley van Jan J.B. Kuipers (4e) intrigerend, met observaties over waarheid, schijnmotieven en biologische imperatieven waar ik overigens nog geen samenhangende soep van heb kunnen koken. Ook Roderick Leeuwenharts Wat Moeten Wij Met De Wolf & Hoe Maken Wij Van Hem Een Nederlander? (10e) heb ik niet kunnen vatten in een heldere statement, maar het is in elk geval een buitengewoon wervelend en geestig verhaal. De laatste kuil van Charles van Wettum (7e), over de manieren waarop mensheid en individu naar het leven kunnen kijken en wat uiteindelijk ‘realiteit’ zou kunnen zijn, vond ik erg sterk. Ook enkele van de eerder genoemde verhalen spraken me aan. De grote beklijver is voor mij Uitverkoren in de modder van Django Mathijsen (13e). Verrassend, want ik vond dit verhaal de eerste paar keer dat ik het las wat slapjes. Dat is het eigenlijk ook wel. Toch wist het op een lome, herhalende manier een boodschap over morele arrogantie bij me in te wrijven. Zelf dacht ik daarbij aan het Westen, al is er misschien ook een kleinere, nationale parallel aan te wijzen. In mijn schrijf- en denknotitites is ‘Django’s modderverhaal’ de afgelopen weken al een paar keer opgedoken. Dat bedoel ik met beklijven.
Online of als paperback te lezen
Nieuwsgierig geworden naar speculatieve verhalen die met al hun poten in de eigentijdse realiteit staan? Of naar een van de hier niet genoemde verhalen die gewoon spannend, ontroerend, sfeervol of grappig zijn? Lees ze online op de website van uitgeverij EdgeZero of bestel de papieren versie van de anthologie via Amazon.